Het klinkt onschuldig: één nauwelijks zichtbare instelling op je vaatwasser kan stilletjes je energiekosten verhogen zonder dat je het doorhebt. In duizenden huishoudens verdwijnt er elk jaar ongemerkt geld via het energieverbruik van de vaatwasser—alleen door een foute of onbegrijpelijke keuze in het keuzemenu. Moderne vaatwassers worden steeds slimmer, met talloze functies en symbolen. Maar juist die overvloed aan mogelijkheden leidt ertoe dat bepaalde instellingen standaard aanstaan of zelden aangepast worden, met als gevolg een hogere rekening. Tijd om deze sluipende verbruiker in huis eens grondig te onderzoeken, want efficiëntie en besparing zitten soms in het kleinste detail verborgen.
De onopvallende instellingen die tellen
Veel gezinnen denken dat eenmaal instellen van hun vaatwasser voldoende is voor optimaal gebruik. Maar technologie ontwikkelt zich hard: nieuwe programma’s en functies worden aan de apparaten toegevoegd, waardoor onopvallende instellingen snel over het hoofd worden gezien. Het meest beruchte voorbeeld is de Extra Dry of ‘extra droogfase’ functie. Deze optie, vaak aangeduid met een klein zonnetje of waterdruppel op het display, lijkt een uitkomst voor wie snel droge borden wil. Toch zorgt deze stand ervoor dat er langer en op hogere temperaturen wordt gedroogd, wat tot tientallen euro’s extra stroomverbruik per jaar kan leiden. Slechts een klein percentage bezitters realiseert dat deze nauwelijks zichtbare instelling vaak standaard geactiveerd is, vooral bij de nieuwste modellen.
Neem het verhaal van de familie Den Hartog uit Utrecht als voorbeeld. Hun energierekening steeg in een jaar met 36 euro, zonder verklaring: pas in gesprek met een servicemonteur ontdekten ze dat de ‘Extra Dry’ functie ongemerkt telkens actief was gebleven sinds het instellen van hun favoriete vaatwasprogramma. Vooral in huishoudens met jonge kinderen, waar de vaatwasser dagelijks draait, tikt dat snel aan. Deze praktijk is niet uniek: volgens energie-experts is het sluipverbruik van vaatwassers in 2026 nog altijd een onderschat probleem, vooral door onduidelijke programma-benamingen en vage symbolen op het bedieningspaneel.
Misleidende favorieten en standaardopties
Steeds meer vaatwassers hebben functies waarmee je favoriete instellingen als snelkoppeling kunt opslaan. Handig, zou je denken. Maar als je favoriete programma per ongeluk toch met die extra droogfase, powerzone of extra hygiëne is opgeslagen, loop je ongemerkt tegen structureel hoger energiegebruik aan. In veel gevallen ligt de oorzaak bij standaardinstellingen die na installatie niet meer worden gecontroleerd. Het Energy-label op de voorkant van het apparaat stimuleert zuinigheid, maar zegt niets over de daadwerkelijke instellingen die thuis worden gebruikt. Daarmee zit de besparing vaak vooral tussen de oren—én in het bedienen van de juiste knopjes.
Hoe slimme technologie ongemerkt energie slurpt
Met de opkomst van slimme vaatwassers is er veel mogelijk: bediening via apps, Amazon Alexa of Google Home, programma’s zoals Eco 50° en automatische detectie van vuilgraad en belading. Dat lijkt ideaal, maar juist deze slimme functies kunnen ongezien tot meer energieverbruik leiden. Een goed voorbeeld is de zogenoemde Home Connect-integratie, waarbij je via je telefoon of stem opdrachten geeft. Handig voor gemak, maar gebruikers kiezen zo steeds sneller voor functies als ‘Power Zone’ of ‘Express Wash’ als ze haast hebben. Die programma’s draaien sneller of grondiger, maar gebruiken structureel meer stroom en water per cyclus.
In het huishouden van de familie Van Steen uit Delft werd de vaatwasser geregeld gestart via een spraakopdracht, vaak laat in de avond. De neiging om altijd op ‘extra snel’ te kiezen bleek groot, omdat het apparaat dan binnen een uur klaar was. Maar deze ogenschijnlijk kleine keuze verdubbelde haast het energieverbruik ten opzichte van een ‘Eco 50°’-stand. Als de standaard op een snelle was bleef staan, zonder aanpassing, werd het besparingspotentieel van hun moderne apparaat volkomen tenietgedaan. Het verschil tussen de instellingen bleek bij een jaarlijkse controle van hun verbruik meer dan 25% op de energienota te maken.
Automatische programma’s: gemak met een prijs
De populariteit van het Auto 45°-65° programma is te danken aan het feit dat het de instellingen zelf kiest, afhankelijk van de hoeveelheid en de mate van vervuiling. Maar automatische programma’s zijn vaak minder zuinig dan een handmatig gekozen eco-stand, voornamelijk omdat ze altijd uitgaan van een grondige reiniging, zelfs als de vaat nauwelijks vuil is. Net als bij wasmachines is het belangrijk om bewust het juiste programma te kiezen, afgestemd op de lading. Dit geldt in het bijzonder voor gezinnen waar vaak slechts een paar items moeten worden gewassen; snel op de startknop drukken zonder erover na te denken, kan zo jaar na jaar ongemerkt je energiekosten verhogen.
Bespaartrucs bij het instellen van de vaatwasser
Wie zuiniger wil omgaan met energie, vindt in het keuzemenu van de vaatwasser tal van opties met grote impact. De stand Half beladen wordt doorgaans aangeraden als de machine slechts deels gevuld is. Dit programma verbruikt tot 20% minder water en 10% minder energie dan een volledige cyclus, waardoor je structureel kosten bespaart. Toch is deze functie onderbenut: veel gezinnen wachten liever tot de vaatwasser helemaal vol is, waardoor ze soms met aangekoekte resten te maken krijgen. Bovendien staat de droogsensor bij moderne modellen geregeld extra lang aan, zeker als dit niet handmatig aangepast wordt, wat het energieverbruik weer verhoogt.
Praktische besparing zit vaak in kleine, bewuste handelingen. Bijvoorbeeld het aanpassen van de standaard droogfunctie—door ‘Extra Dry’ alleen te kiezen bij veel plastic—of door bij het inladen rekening te houden met de positie van de sterkst vervuilde spullen. Zet pannen onderin, kies voor Eco-was bij normaal gebruik en gebruik speciale programma’s als Express 45° of Chef 70° alleen als er echt sprake is van zware vervuiling. Volgens een steekproef van Consumentenbond varieerde het verschil in jaarverbruik tussen ‘Eco’ en ‘Extra Dry’ bij populaire modellen in 2026 tot bijna 40 kWh, wat op jaarbasis zo’n 13 euro verschil kan maken.
Het belang van symbolen en handleidingen
Veel Nederlanders herkennen niet alle symbolen op hun vaatwasser. Een lampje dat oplicht bij ‘spoelglansmiddel’ of ‘zout’ wordt vaak genegeerd, terwijl dit direct invloed heeft op het energieverbruik. Een goed schoongemaakte machine werkt immers efficiënter, waardoor programma’s niet onnodig lang hoeven te draaien. Regelmatig ontkalken, het bijvullen van zout en spoelmiddel, en het lezen van de gebruikershandleiding leveren kleine optimalisaties op die in het totaalbeeld wél degelijk doorslaan op efficiëntie en kostenbesparing.
| Instelling | Beschrijving | Gemiddeld energiegebruik (kWh) | Jaarlijkse meerkost (€) |
|---|---|---|---|
| Eco 50° | Langzaam, zuinig programma | 0,85 | 0 |
| Auto 45°-65° | Automatische reiniging | 1,05 | +6,50 |
| Extra Dry | Verlengd, heet drogen | 1,22 | +13,00 |
| Half beladen | Voor kleine ladingen | 0,72 | -2,50 |
| Express 45° | Korte, snelle cyclus | 1,33 | +15,50 |
Feedback uit het echte leven: huishoudens aan het woord
Hoe merken klanten het effect van deze onnadrukkelijke instellingen in de praktijk? In de volkswijk Brakkenstein in Nijmegen, waar veel jonge gezinnen wonen, heeft de wijkvereniging in samenwerking met een lokale installateur een voorlichtingsavond georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomst blijken velen verbaasd hoezeer het effect van een ‘vinkje extra droog’ of een vergeten spoelbeurt oploopt. Moeders als Linda vertellen dat ze jarenlang dachten dat de vaatwasser gewoon deed wat nodig was, tot ze hun maandelijkse verbruik gingen vergelijken via een slimme energiemeter. Door de Eco-modus en half beladen-functie bewuster te gebruiken, zagen deze huishoudens binnen een kwartaal hun energiekosten structureel dalen.
In appartementen met gedeelde keukens, vaak bij studenten, zien bewoners soms tot hun schrik dat de vaatwasser bijna dagelijks draait op ‘intensief 70°’ zonder dat het nodig is—pure verspilling volgens energiecoaches. Door kleurenstickers op de machine te plaatsen, ontdekten zij op speelse wijze welke programma’s daadwerkelijk efficiënt zijn. Visualisatie van energieverbruik, bijvoorbeeld via apps, leverde inzicht op dat vooral de snelle wasbeurten en droogfuncties ongemerkt duur bleken. Het gevoel van controle—en daadwerkelijk iets doen aan ‘de sluipkostenvreter’—zorgde onmiddellijk voor enthousiasme in de buurt.
Onverwachte besparingen door teamwork
Door binnen het gezin of samen met huisgenoten afspraken te maken over het gebruik van de machine, realiseren steeds meer Nederlanders zich hoeveel ze zélf in de hand hebben. Een gezamenlijke afspraak om de ‘Express’-stand niet standaard te gebruiken, een vast moment om het filter schoon te maken, of simpelweg het bewust aanvinken van de eco-modus levert direct resultaat. Zo veranderen kleine dagelijkse beslissingen in structurele besparing en hogere efficiëntie, zonder dat het comfort hoeft te lijden.
Toekomst van zuinig vaatwassen: wat verwachten fabrikanten?
Fabrikanten van vaatwassers in 2026 leggen steeds meer nadruk op duurzaamheid en efficiëntie. Nieuwe modellen bevatten sensoren die de vulgraad en vuilgraad tot in detail meten, en ze laten gebruikers weten wanneer hun keuze voor een instelling een ‘boost’ of een ‘eco’ effect oplevert. Toch zijn het vaak de apparaten uit de series van 2020-2025 die met hun grote hoeveelheid opties en moeilijk leesbare symbolen voor verwarring zorgen in Nederlandse keukens. De trend is dat toekomstige modellen programmeren via een app of tik op het scherm steeds helderder maken welke keuze tot besparing leidt. Maar tot het zover is, blijft bewustwording de belangrijkste sleutel.
Het verhaal van de familie Van Haren mag illustratief zijn. Zij kregen een nieuw toestel met een ingebouwde energiewaarschuwing: als ze de ‘intensief’ of ‘extra dry’ stand vaker dan vijf keer per maand gebruikten, verscheen er op hun display een besparingstip. Deze subtiele ‘nudges’ stimuleren het maken van betere keuzes, zonder het comfort van de moderne keuken te verliezen. Consumentenorganisaties pleiten voor meer transparante communicatie over energieverbruik, bijvoorbeeld bij de installatie van een vaatwasser, zodat niemand langer ongemerkt de rekening ophoogt door een haast onzichtbare instelling.
Kansen voor echte efficiëntie
Bewust omgaan met de instellingen van de vaatwasser biedt kansen voor grote besparing. Door routine te maken van het checken van het programma, letten op droogsensoren, het regelmatig reinigen en het niet klakkeloos aannemen van standaardopties, houden huishoudens hun energiekosten laag. Fabrikanten én gebruikers hebben zo samen een flinke stap gezet richting een duurzamer, betaalbaarder huishouden waarin elke keuze telt—zelfs die nauwelijks zichtbare knop op het display.
